Parasetamol ve Otizm İddiası: Korkuların Ötesinde Bilim (BMJ 2025 Bulguları)

Hamilelikte parasetamol kullanımı otizm riskini artırır mı? BMJ 2025 analizi, 40’tan fazla çalışmanın sonuçlarını değerlendirerek bu iddialara bilimsel yanıt veriyor. Parasetamol, ağrı veya ateş için doğru dozda hâlâ güvenli. “Otizm yapıyor” iddiaları nasıl başladı? Son aylarda özellikle ABD’de açılan bazı davalar ve basında yer alan haberler, gebelikte kullanılan parasetamol (Tylenol)’ün çocuklarda otizm veya dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu (DEHB) riskini artırabileceği iddialarını gündeme getirdi. Bu söylemler, bilimsel temelden çok korku temelli bir algı yaratarak anne adaylarını tedirgin etti. Oysa BMJ dergisinde Kasım 2025’te yayımlanan kapsamlı bir analiz, bu iddiaları destekleyecek güvenilir bir kanıt bulunmadığını ortaya koydu.

BMJ 2025 Analizi Ne Diyor?

Bu çalışmada, daha önce yapılmış 9 sistematik derleme ve 40’tan fazla araştırma değerlendirildi. Sonuçlar oldukça netti: Gebelikte parasetamol kullanımı ile otizm veya DEHB arasında doğrudan bir ilişki gösterilemedi. Araştırma ayrıca, önceki çalışmaların çoğunda ailesel, genetik ve çevresel faktörlerin yeterince kontrol edilmediğini gösterdi. Bu faktörler dikkate alındığında, gözlenen risk ortadan kalktı. Özellikle kardeş karşılaştırmalı analizlerde (aynı annenin farklı çocukları üzerinden yapılan değerlendirmelerde) hiçbir risk artışı görülmedi.

Otizm Tanılarındaki Artışın Gerçek Nedenleri

Dünya genelinde otizm tanısı alan çocuk sayısı son 20 yılda belirgin biçimde arttı. Ancak bu artışın nedeni ilaçlar değil, tanı sisteminin evrimi ve farkındalık artışı. Gerçek nedenler:

DSM-5 sonrası tanı kriterlerinin genişlemesi
Ailelerin ve sağlık çalışanlarının farkındalığının artması
Erken tanı merkezlerinin ve testlerin yaygınlaşması
Genetik testlerin gelişmesi
Sağlık kayıt sistemlerinin dijitalleşmesi

Yani otizm tanısındaki artış, biyolojik bir salgından değil, tanısal bir dönüşümden kaynaklanıyor.

Gebelikte Parasetamol Neden Kullanılır?

Parasetamol, dünya genelinde gebelikte en sık ve güvenle önerilen ağrı kesici ilaçtır. Kullanım nedenleri arasında:

Ateş (pireksi)
Baş, kas veya eklem ağrısı
Soğuk algınlığı
Rahim içi enfeksiyonlar (örneğin korioamniyonit)
Viral enfeksiyonlara bağlı ağrı veya ateş

Bu durumlarda parasetamol kullanmamak, özellikle yüksek ateşin düşürülmemesi, hem anne hem bebek için çok daha ciddi riskler doğurabilir. Yüksek ateş; erken doğum, fetal stres ve doğumsal anomaliler ile ilişkilidir.

Ailesel ve Genetik Faktörlerin Rolü

Otizm ve DEHB, güçlü ailesel ve genetik bileşenlere sahip nörogelişimsel durumlardır. BMJ analizinde yer alan kardeş karşılaştırmalı çalışmalarda, aynı annenin parasetamol kullandığı ve kullanmadığı gebeliklerde doğan çocuklar karşılaştırılmıştır.

Sonuç:

İlacın kendisinden kaynaklanan bir risk yoktur. Gözlenen fark, büyük olasılıkla ortak genetik ve çevresel etkenlere bağlıdır. Dünya Sağlık Otoritelerinin Görüşü Tüm büyük düzenleyici kurumlar, bu konuda benzer bir çizgide birleşiyor:

İngiltere MHRA (Medicines and Healthcare products Regulatory Agency)
Avrupa EMA (European Medicines Agency)
Avustralya TGA (Therapeutic Goods Administration)

hepsi, gebelikte gerekli olduğunda, kısa süreli ve doğru dozda parasetamol kullanımının güvenli olduğunu açıkça vurgulamaktadır. Sonuç: Bilimin Sesi Net

Parasetamol, gebelikte ağrı veya ateş geliştiğinde güvenle kullanılabilir.
Bilimsel veriler, bu ilacın otizm veya DEHB riskini artırmadığını göstermektedir.
Ateşten çok ilacı değil, tedavisiz kalmayı tehlikeli görmeliyiz.

Öneri: Parasetamol yalnızca gerekli olduğunda, en düşük etkili dozda ve kısa süreyle kullanılmalıdır. Şüphe durumunda, mutlaka hekim önerisi alınmalıdır.

Kaynaklar:

BMJ 2025;391:e088141 – “Maternal parasetamol use during pregnancy and risk of autism spectrum disorder and ADHD in offspring”
MHRA, EMA, TGA resmi açıklamaları (2025)
WHO Maternal Health Guidelines